ادبیات در کل مشکلات انسان را مطرح می کند. زیر و بم تاریخی زندگی انسان را نشان می دهد. ادبیات و هنر هرگز پستی و بدکرداری را اشاعه نداده است و نمی تواند در این مسیر حرکت کند. در ادبیات بزرگسالان حتی در تراژدی های شکسپیر هم گاهی حاصل خشونت را در خاتمه به نوعی به یک پیام تلخ پیوند می دهد. در ادبیات کودکان با آن که مشکلات زندگی مطرح می شود؛ راه حل هایشان هم نشان داده می شود و در حقیقت؛ استقامت، دوستی، محبت و همه ی بخش های زندگی پا به پای هم مطرح میشود. من معتقد نیستم که همه چیز گل و بلبلی است و ادبیات کودکان هم نباید الزاما این حالت را داشته باشد. به طور کلی کودکان به ترتیب با مشکلات زندگی روبه رو می شوند و باید به راه حل هایش فکر کنند و آنها را جست وجو کنند. زمانی که کودکان ادبیات با شخصیت اصلی داستان یکی می شوند و تمام حوادث را با او طی می کنند؛ در حقیقت این روند را طی می کنند. ما نمونه های فراوانی در ادبیات کودکان به ویژه نوجوانان داریم که در آنها مخاطبان با مشکلات زندگی و چگونگی برخورد با این مشکلات آشنا می شوند، هم چنین در فرهنگ صلح منظور این نیست که همه چیز رو به راه، راحت و جذاب باشد؛ چون زندگی این گونه نیست. ادبیات کودکان و هنر یک جهت متعالی دارد؛ رشد سطح عواطف، سطح تفکر و اندیشه از اهداف آن است. ادبیات در نفس خود به رشد نگرش فلسفی و عملی کمک می کند. در ادبیات کودکان نیز کم و بیش همین روند صادق است. بنابراین بسیاری از آثاری که چاپ می شوند نمی توانند در حوزه ی ادبیات کودکان جای بگیرند. آنها زمانی در حوزه ی ادبیات کودکان و نوجوانان می گنجند که بتوانند یکی از خصلت های انسانی را ارتقا بدهند. در ادبیات ما اثری که بخواهد نژادی را تحقیر کند یا تبعیض نژادی را اشاعه دهد، دیده نمی شود. اثری که بخواهد در جهت تبعیض تبلیغ کند به عنوان یک اثر هنری پذیرفته نمی شود.

بن فکری ادبیات با اصول انسانی منطبق است. شما نمی توانید به اثری که ضد اصول انسانی است فقط به این دلیل که از تکنیک های خاص ادبی استفاده کرده است، ادبیات اطلاق کنید. ادبیات معیارهای خاص خودش را دارد. جدا از شکل و برداشت، خط اصلی تفکر در ادبیات بسیار مهم است. رمان باران مرگ ماجرای حادثه ی اتمی است که ابرهای آلوده ایجاد می کند و بارانی که از این ابرها به زمین می بارد؛ موجب بیماری انسان ها می شود. وقتی داستان را که بسیار تلخ و غم انگیز است بررسی کردیم؛ تنها دلیلی که توانست به فهرست کتاب های مناسب شورای کتاب کودک راه پیدا کند؛ تلاش های قهرمان داستان برای مخالفت با سلاح های اتمی بود یعنی تلاش های او در برابر آن همه تلخی؛ ارزشمند بود. شما همین روند را در کتاب ساداکو و هزار درنای کاغذی دارید. ماجرای کتاب؛ قصه ی دخترکی ژاپنی است که تحت تأثیر تشعشعات اتمی هیروشیما قرار می گیرد. او با این که می داند به پایان عمرش نزدیک شده است ولی امیدوارانه روی تختش هزار درنای کاغذی می سازد و پیام صلح را می فرستد. داستان کودک، سرباز و دریا اثری ضد جنگ است؛ این داستان با این که پایان خوشی ندارد اما خواننده می تواند امید و عشق به زندگی را در آن پیدا کند. منظور من این است که لازم است ادبیات به هر ماجرایی که جنبه سازندگی و صلح آمیز دارد بپردازد. ادبیات نوجوانان با قصد ایجاد بدبینی زیر سؤال است ولی مادامی که در راستای حفظ بشریت حرکتی ایجاد کند؛ توصیه شدنی است. در حوزه ی ادبیات آثار فراوانی داریم که سرشار از احساس و اندیشه است. این گونه ادبیات ضمن این که بسیاری از مسائل جهانی را مطرح می کند، امید را نیز ترویج می دهند.

منبع؛ گفت و گو با زمان

مجموعه ی گفت و گوهای توران میرهادی

تدوین: مسعود میرعلایی

ناشر: موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان